PRZEMOC W RODZINIE

RODZAJE I FORMY PRZEMOCY W RODZINIE

Przemoc goraca i chłodna.

Przemoc domowa miewa różną temperaturę, może byc goraca i chłodna.

U podstaw gorącej przemocy znajdujemy furię, czyli dynamiczne i naładowane gniewem zjawisko pękania tamy emocjonalnej, uruchamiajace agresywne zachowanie. Furia jest wybuchem skumulowanych i niemożliwych do powstrzymania uczuć złosci lub wsciekłosci. Jest to nie tylko grozne, ale również fascynujace i wstydliwe doznanie. Niektórzy uważają, że doswiadczanie furii uruchamiajacej akt przemocy miewa charakter ekstatyczny i że sprawcy „upajaja sie" stanem zmienionej swiadomosci, który temu towarzyszy. Furia najczesciej rozładowuje sie w aktach bezposredniej agresji fizycznej i psychicznej. Towarzyszy jej pragnienie wywołania cierpienia i spowodowania jakichs szkód. Goraca przemoc moga powodowac negatywne i intensywne przeżycia związane z frustracją, z zablokowaniem jakichs dążen, z niespełnianiem pragnień i oczekiwań.

Pojawia sie agresywna reakcja na stres, która nie zostaje powstrzymana i kieruje się przeciw członkowi rodziny. Istotnym czynnikiem bywa przekonanie sprawcy o niezdolnosci ofiary do obrony i poczucie własnej bezkarności. Słabość ofiary wynika z przewagi fizycznej sprawcy lub okoliczności, w których sprawca uzyskuje władze psychiczna. Towarzyszy mu wtedy poczucie, że „może sobie na wiele pozwolić".

Przemoc chłodna wydaje sie znacznie spokojniejsza, choć czasem jest to spokój pozorny, skrywający silne emocje, ale skutecznie tłumione i kontrolowane. Polega na realizowaniu przez sprawce specyficznego scenariusza zapisanego w jego umysle, a czasem również w obyczajach i środowiskowej kulturze. Człowiek realizujacy taki scenariusz przemocy, zmierzając do jakiegoś celu jest gotowy do wtargniecia na wewnetrzne terytorium psychiczne swego dziecka lub współmałżonka. Znajduje dla tego usprawiedliwienie nawet wtedy, gdy jest świadomy cierpienia, które spowodował.

Przemoc taka jest narzedziem oddziaływania zmierzającego nieraz do wzniosłych celów, które uzasadniaja bolesne dla bliskiej osoby środki.

Jednym ze szczególnie ważnych źródeł przemocy jest skrywane i dotkliwe poczucie niemocy, impotencji fizycznej lub psychicznej, które sprawca stara sie zagłuszyć, a czasem zanegować poprzez akty przemocy.

Niejednokrotnie sprawcy w ogóle nie podejmują próby kontrolowania swego gniewu, a nawet z premedytacją go potęgują. Czasem te próby sa podejmowane, ale okazują sie nieskuteczne na skutek zawężenia lub zniekształcenia świadomosci w trakcie rozwijającej się reakcji emocjonalnej oraz braku umiejętnosci samokontroli. Istotna role może też odgrywać biologicznię spod kontroli. Czynniki biologiczne wpływające na dynamikę agresywnego zachowania nie usprawiedliwiają sprawców i nie zdejmują z nich odpowiedzialności za krzywdzenie innych.

W wielu przypadkach przemoc jest związana z nietrzeźwością sprawców, ale alkohol nie powinien byc obarczony bezposrednią i wyłaczną odpowiedzialnoscią za przemoc. Niewatpliwie osłabia on racjonalną kontrole nad zachowaniem i nasila gotowość do reagowania złoscią oraz przyczynia sie do zwiększenia ilości niepowodzeń życiowych stanowiących źródła stresu i frustracji.

Sprawca gorącej przemocy przeżywa chwile poczucia winy i może angażowac się w doraźne próby naprawiania szkód. Jednak przemoc domowa bardzo rzadko jest jednorazowym wydarzeniem i sprawcy wielokrotnie powtarzaja akty przemocy.

W wielu przypadkach wydaje się, że możemy rozpoznawać zjawisko trwałej utraty kontroli osobistej nad własnymi zachowaniami agresywnymi, które przypominają zachowania nałogowe. Nie oznacza to, że człowieka, który nałogowo dokonuje aktów przemocy, możemy uznać za osobę chorą i niewinną.

Coraz częściej podejmowane są próby oddziaływania na sprawców, które zmierzają do nauczenia ich samokontroli i wyzwolenia spod wpływu nałogowej agresywnosci. Przypominają one troche terapię choroby alkoholowej i mają na celu zapobieganie nawrotom agresji.

Sprawca chłodnej przemocy na ogół pozostaje nieświadomy szkodliwości swego zachowania, ponieważ znajduje uzasadnienie nawet dla okrucieństwa. Chłodna przemoc wobec dzieci przybiera często formę surowych i konsekwentnych metod wychowawczych lub sprawiedliwego karania. Czasem krzywdzenie dzieci dokonuje się w trakcie prób kształtowania u nich pożądanych cech charakteru, a czasem jest tylko rezultatem mechanicznego powtarzania metod wychowawczych, których rodzice doswiadczali w dziecinstwie, gdy sami byli ofiarami przemocy wychowawczej.

Zdumiewajacym zjawiskiem są nierzadkie wyznania: „Mój ojciec nie żałował pasa, ale jestem mu wdzieczny, bo wyrosłem na porządnego człowieka", dostarczajace usprawiedliwienia dla okrucienstwa kochanego rodzica.

Stosowanie chłodnej przemocy wspierają ideologie autorytarnego wychowania, według których dzieci i słabsi mają mniej praw, a dorośli i silniejsi mogą ich prawa naruszać, gdy zmierzają do słusznych celów. Opór powinno sie przełamywać odpowiednimi karami.

Sprawcy na ogół starają się znajdować poznawcze uzasadnienie dla aktów przemocy. Szczególnie dotyczy to negowania osobistej odpowiedzialnosci za dostrzegane szkody i obciążania odpowiedzialnoscią ofiary. Czasem usprawiedliwianie przemocy polega na uprzedmiotowieniu ofiary lub negowaniu jej wartosci jako istoty ludzkiej. Czasem jest to głebokie wpojenie jej przekonania, że cierpienie i poniżenie zadawane było dla jej dobra.

Postępowanie sprawców czesto bywa wspierane przez czynniki kulturowe. Przez wieki przemoc w stosunku do kobiet i dzieci była akceptowana nie tylko obyczajowo, ale i prawnie.